گروه جامعه “رویکرد“: یکی از مهم ترین علل و انگیزه های ارتکاب جرایم ، مشکلات ناشی از بیکاری و به تبع ان فقر اقتصادی است. بر اساس آخرین آمار نمودار های سرشماری تعداد تحصیلکرده های بیکار به ۵۷۷ هزار نفر رسیده است و پیش بینی می شود تا چند سال آینده این رقم به ۴/۵ میلیون نفر برسد. افزایش تحصیل کرده های بیکار این احتمال را به وجود آورده است که درصد بالایی از این افراد برای رهایی از فشارهایی که مشکلات اقتصادی بر ان ها تحمیل کرده است به ارتکاب جرایم روی بیاورند.با ورود افراد تحصیلکرده به دایره جرایم و استفاده از تحصیلات ، آگاهی و ابزارهای تکنولوژیک جرایم نیز شکل و شمایل جدیدی به خود گرفته و روز به روز پیچیده تر می شوند.بحرانی که حساسیت های بیشتری را می طلبد.
حسین راغفر ، جامعه شناس و کارشناس حوزه فقر شناسی در گفتگو با “رویکرد” می گوید « با توجه به حاکم شدن رکود بر اقتصاد کشور طبیعتا دامنه مسئله بیکاری نیز گسترش پیدا می کند و این مسئله آثار خود را در شکل های مختلف ناهنجاری در جامعه منعکس می کند.»
او معتقد است «در حقیقت یک رابطه مشخص بین بیکاری و فقر و مشکلات اقتصادی ناشی از ان با اشکال مختلف جرم چه جرایم سازمان یافته یا نوع یقه سفید و چه جرایم یقه چرک وجود دارد تا جایی که امروز طبق آمار اعلام شده در ایران حدود هشتاد درصد جرایم در ارتباط با امور مالی و اقتصادی است.»
به گفته وی اگر به افزایش تحصیلکرده های بیکار که در واقع با مشکلات اقتصادی مواجه هستند توجه کنیم ، این افراد به دلیل تحصیلات و بهره مند بودن از تخصص و آگاهی و به علت نداشتن شغلی مناسب ظرفیت های ارتکاب جرایم با شکل و شمایل پیچیده را در خود دارند.
نقش اینترنت در پیچیده شدن جرایم
راغفر می گوید « فضای مجازی به دلیل پیچیده و تخصصی بودن ، قابلیت توسعه و تغییر پذیری، نا محدود و نا ملموس بودن و به علت دسترسی آسان و سریع به محل امنی جهت کسب ثروت تبدیل شده است.با تعریف اهداف و ارزش های جامعه ، زمانی که امکانات مالی و سرمایه به عنوان ارزش معرفی شود و در کنار ان راه های هنجار مند رسیدن به آن محدود و رنج اور باشد فرد دست به ابداع می زند و راه های نامشروع را برای رسیدن به اهداف خود انتخاب می کند که یکی از ساده ترین و کم خطر ترین این راه ها استفاده از فضای اینترنت است.»
او معتقد است « اینترنت به دلیل ماهیت خود در پیچیده شدن شکل جرایم هم تاثیر گذار بوده است. بدون شک افرادی می توانند از این ابزار ها استفاده کنند که تحصیلات عالی دارند و مجرمین با استفاده از ابزار های روز دنیا در واقع شرایطی را برای بهره مندی از دانسته ها و آگاهی خود در مسیر نادرست آن پیدا کرده و دانش خود را در این مسیر به کار می بندند.»
راغفر به میل افراد تحصیلکرده برای ارتکاب جرایم سازمان یافته و یقه سفید که بیشتر در فضای مجازی و اینترنت رخ می دهد اشاره بیشتر جرایم سازمان یافته مثل حک کردن و یا دستبرد به حساب های مالی افراد نیازمند تحصیلات و آگاهی و تخصص بیشتری نسبت به نوع جرم و جرایمی است که به طور معمول جرایم سنتی تلقی می شوند.
او با بیان این که فقدان شغل و فرصت های شغلی بدون شک در صد جرایم در بین افراد تحصیلکرده را افزایش داده است می گوید « در واقع می توان این تحلیل را انجام داد که بالارفتن میزان تحصیلات جامعه در یک رابطه مستقیم با پیچیده تر شدن شکل و شمایل جرایم است مبنی بر این که فاکتور بیکاری را برای این قشر تحصیل کرده مد نظر داشته باشیم.»
زنانه شدن جرایم و مشکلات اقتصادی
راغفر افزایش نرخ آماری مجرمین زن که با سرعت فزاینده ای در حال حرکت است را نگران کننده می داند و معتقد است اگر این بحران حل نشود در گسترش فساد و دامنه جرایم تاثیر بسیاری خواهد داشت. به گفته وی زنانه شدن جرایم و افزایش مجرمین زن با توجه به تغییر نوع روابط و نقش زنان در جامعه نیز رابطه مستقیمی با مشکلات اقتصادی و البته نبود امنیت شغلی دارد.
او می گوید « فقر فرهنگی ممکن است در بروز فساد و عدم کنترل افراد در ارتکاب جرایم تاثیر گذار باشد اما رشد فساد در میان زنان عموما به دلیل بروز مشکلات اقتصادی است و فرهنگ فقدان آن در رده پایین تری قرار دارد.»
راغفر معتقد است «در این رابطه باید به بی تفاوتی جامعه نسبت به زنان هم توجه داشت.» به گفته وی زنان مجرم هم خود را در نوعی رها شدگی می بینند و احساس می کنند که به حال خودشان رها شده اند چرا که هیچ سامانه و مرکزی برای رسیدگی به نیازها و انجام حمایت های لازم از برای بهبود معیشت این افراد وجود ندارد.
او با اشاره به این که تعداد زنان مجرم که مهارت و تحصیلات کافی ندارند بیشتر است می گوید « در حال حاضر نه تنها زنانی که از نبود آموزش و مهارت های لازم بی بهره مانده اند در معرض جرایم قرار دارند بلکه زنان تحصیلکرده فراوانی وجود دارند که درگیر مشکلات اقتصادی شده و به ارتکاب جرایم روی آورده اند.»
این کارشناس حوزه فقر شناسی اضافه می کند « به عنوان نمونه پس از طلاق گرفتن به عنوان سرپرست خانواده و به منظور یافتن شغل به مراکز مختلفی مراجعه کرده اند اما پس از این که به هر دلیلی در یافتن شغل مناسب دچار مشکل شده و در واقع با بیکاری دست و پنجه نرم کرده اند به انجام فعالیت هایی روی آورده اند که تفاوت های فراوانی با عرف و ارزش های جامعه ما دارد.»
به گفته وی رها کردن این افراد به حال خود و نبود نظام یا سامانه ای که بتواند از این افراد دستگیری کند در واقع مثل تابلوی راهنمایی عمل می کند که زنان را به سمت ارتکاب جرایم سوق می دهد .
راغفر معتقد است « سوق دادن زنان به سمت ارتکاب جرایم به دلیل عدم حمایت در حقیقت این نگاه را به وجود می آورد که آن ها به نوعی ناگزیرند برای گذران زندگی به ارتکاب جرایم روی بیاورند.»
